Izvor: MediaBiro

Juče je u Hotelu Podgorica održan stručni skup pod nazivom „Nebo Crne Gore – naredna faza“ u organizaciji strukovnog Udruženje vazduhoplovne tehnike kontrole letenja Crne Gore ATSEPMONT. Povod za organizovanje naučnog skupa je usvajanje novog Zakona o vazdušnom saobraćaju Crne Gore koji je po prvi put cjelovito sagledao vazduhoplovstvo i evropske regulative, otvarajući dodatni prostor za razvoj vazduhoplovne tehnike, jačanje stručnih kapaciteta i stvaranje modernog i bezbjednog vazduhoplovnog sistema Crne Gore. Osoblje vazduhoplovne tehnike kontrole letenja predstavlja tehničko srce svake kontrole letenja i i djelujući “iza scene” kontinuirano unapređuju njene sisteme, uz neposredan uticaj na vazdušni saobraćaj i održavanje visokog nivoa njegove sigurnosti.

Alen Pelinković, potpredsjednik udruženja ATSEPMONT

Potpredsjednik strukovnog udruženja vazduhoplovne tehnike Crne Gore Alen Pelinković kazao je u ime organizatora stručnog skupa da je usvajanje novog Zakona o vazdušnom saobraćaju od velike je važnosti za pripadnike vazduhoplovne tehnike i vazduhoplovstva u cjelosti. “Usvajanje novog zakona donosi nove izazove, horizonte i određene rizike. Ako se uzme u obzir činjenica da ćemo brzo biti nova članica EU, Crne Gora mora da nađe načina da spriječi odliv svojih kadrova, ojača ih i ovlada procesima. Jer odista, suverenitet jedne države da vlada svojim vazdušnim prostorom ogleda se u činjenici koliko država ima jake kadrove, infrastrukturu i cjelokupnu kontrolu procesa. Vjerujem da ćemo svi kao zajednica vazduhoplovaca sa držvom na čelu biti pametni i učiniti sve da naše nebo bude suvereno i sigurno”, ocijenio je.

Milica Mićunović, Ministarstvo saobraćaja

Milica Mićunović, predstavnica Ministarstva saobraćaja kazala je da postizanje potpune usklađenosti sa EU propisima u oblasti vazdušnog saobraćaja predstavija važan korak i jedan od ključnih razloga za donošenje novog Zakona, čijim odredbama se ispunjavaju jedan, od ukupno četiri, završna mjerila za pregovaračko poglavije 14 – Saobraćajna politika, kao i dalje usklađivanje nacionalnih propisa sa propisima EU u ovoj oblasti.

Ivan Šćekić, direktor Agencije za civilno vazduhoplovstvo

Direktor Agencije za civilno vazduhoplovstvo, Ivan Šćekić kazao je da je usvajanje novog Zakona o vazdušnom saobraćaju, nakon 14 godina, značajan institucionalni iskorak i dobra osnova za narednu fazu razvoja sistema vazdušnog saobraćaja u Crnoj Gori. Govoreći na vazduhoplovnom skupu “Nebo Crne Gore, naredna faza” Šćekić je istakao da je odgovornost svih nas da nastavimo da gradimo sistem koji je dugoročno siguran, bezbjedan, održiv i pouzdan. Šćekić, koji je diolomirani inženjer vazdušnog saobraćaja, istakao je važnim to što zakon sada jasno prepoznaje vazduhoplovno – tehničko osoblje kontrole letenja kao vazduhoplovno osoblje i njegovu ulogu u stabilnom funkcionisanju sistema vazdušne plovidbe.

“Time se dodatno potvrđuje da je stručni kadar, koji moramo sačuvati, kao i odgovornost i profesionalizam ljudi koji rade u avijaciji jedan od ključnih stubova ukupne sigurnosti i bezbjednosti vazdušnog saobraćaja”, naglasio je Šćekić, precizirajući i u kojem dijelu zakon proširuje i ulogu Agencije. On je naglasio i da su za zakon o vazdušnom saobraćaju dobili potvrdu od Evropske komisije o njegovoj usaglašenosti sa prioritetnim regulatornim zahtjevima, što je, kako je rekao. značajno u ovoj fazi pristupanja. “Pratićemo implementaciju regulative a predstoji nam usklađivanje sa zakonskim i podzakonskim aktima. Vazduhoplovni subjekti, moraće da usklade interne i operativne procedure. Mogu da kažem da je nivo sigurnosti vazdušnog saobraćaja na zavidnom nivou, to nije samo stav Agencije nego ne potvrdjen kroz brojne kontrole” naveo je. Govoreći o izazovima sa kojima se vazduhoplovstvo susreće, naglasio je da se oni odnose odnose na aktivnosti vezano za pouzdanost signala, upotreba AI, sajber napadi. “Ali takodje među njima je prepoznat nedostatak ljudskih resursa u vazduhoplovstvu kao glavni izazov” ocijenio je.

Esmer Gašanin, načelnik Vojnog vazduhoplovnog autoriteta Ministarstva odbrane

Načelnik Vojnog vazduhoplovnog autoriteta Ministarstva odbrane Esmer Gašanin naveo je da je formiranje ove jedinice bila obaveza u okviru NATO kako bi vazduhoplovi zadovolji vojne ali i civilne standarde. “U novembru 2025.proši smo proces prepoznavanja i to je za nas bio najveći doprinos od osnivanja” naveo je on. Kazao je i da će novi Zakon o odbrani koji će uskoro stupiti na snagu i definisati poslove i nadležnosti ovog autoriteta. On je kazao i da očekuje da će Crna Gora u narednih nekoliko godina nabaviti nove vazduhoplove, što će, kako je rekao pozitivni uticati na spremnost Vojske.

pukovnik Toni Sič, predsjedavajući NATO savjetodavne grupe za plovidbenost AWAG AG

Pukovnik Vojske Crne Gore Toni Sič naveo je da NATO doprinosi sigurnosti vazdušnog saobraćaja, zajedno sa partnerima i članicama. Podsjetio je na važnost airpolicing misije, koju nad nebom Crne Gore sprovode dvije članice Alijanse. Takođe, podsjetio je na važnost NATO air policing misije iznad Crne Gore, ali i druge aktivnosti Alijanse od značaja za Crnu Goru poput BANM inicijative, NRP procesa prepoznavanja vojnih i civilnih vazduhoplovnih autoriteta i drugih.

Darko Pavlović, načelnik avio-helikopterske jedinice MUP-a Crne Gore

Načelnik avio-helikopterske jedinice MUP Darko Pavlović rekao je da je zakon bio bitan iz dva razloga – da bi se definisao operativni vazušni saobraćaj i uskladio sa Zakonima, a drugi je bilo definisanje odbora za traganje i spašavanje koji će unaprijediti rad službe. Avio helikopterska jedinica je, kako je rekao jako mala i 20 ih je u jedinici, ali su uspjeli za vrijeme požarne sezone, da daju logističku podršku i odganizuje svu međunarodnu pomoć, što je prema njegovim riječima bio zahtjevan zadatak.

Nikola Cojić, član Izvršnog odbora međunarodne organizacije IFATSEA

Član Izvršnog odbora IFATSEA, međunarodne strukovne vazduhoplovne organizacije koja okuplja stručnjake iz oblasti tehnike kontrole letenja, Nikola Cojić istakao je da će naredni period obilježiti modernizacija CNS sistema, digitalizacija i jačanje međunarodne saradnje. „Vazduhoplovstvo danas funkcioniše kao jedinstven i međusobno povezan sistem u kojem sigurnost i kapacitet zavise i od pouzdanosti tehničkih sistema i ljudi koji te sisteme razvijaju i održavaju“, rekao je Cojić. On je podsjetio da se sjedište IFATSEA od 2023. godine nalazi u Crnoj Gori, što predstavlja dodatno međunarodno priznanje domaćoj struci, te dodao da će poseban značaj u tom procesu imati ICAO Air Navigation World 2026 u Kotoru, prvi globalni ICAO događaj posvećen CNS temama, čiji je domaćin IFATSEA.

Ana Ivanišević, izvršna direktorica agencije Miross

Izvršna direktorica agencije Miross Ana Ivanišević kaže da je Crna Gora sve više prepoznata za nove turiste. “Drago mi je da prisustvujem skupu kao predstavnica turističke privrede. Svi mi ovdje smo umreženi I radimo u cilju da turisti bezbjedno I što lakše dođu u Crnu Goru. Zahvalni smo na trudu vazduhoplovaca da nebo bude bezbjedno za turiste i klijente, rekla je Ivanišević.

Ko zapravo upravlja nebom iznad jedne države — i da li to uvijek mora biti ta država?

U trenutku kada se ponovo otvara ova tema, donosimo stručni osvrt Nikole Cojića na to kako se ovakvi modeli rješavaju u međunarodnoj praksi.

Primjer Švajcarske pokazuje da granice u vazduhoplovstvu često nijesu tamo gdje ih zamišljamo.

---

U posljednjim sedmicama u javnosti se otvorila tema budućnosti organizacije kontrole letenja i upravljanja vazdušnim prostorom u regionu. Iako je razumljivo da ovakve teme izazivaju pažnju, važno je da diskusija ostane u okvirima struke, činjenica i dugoročnih interesa.

Pojednostavljeno, riječ je o pitanju ko i na koji način upravlja vazdušnim prostorom iznad jedne države — da li samostalno ili kroz zajedničke, regionalne modele. Iako se ovo može činiti kao tehničko pitanje, ono direktno utiče na sigurnost letova, efikasnost sistema i dugoročnu stabilnost vazdušnog saobraćaja. U tom kontekstu, organizacija vazdušnog prostora ne prati nužno državne granice, već operativne i tehničke potrebe sistema.

Jedan od najilustrativnijih primjera je Švajcarska. Iako nije članica Evropske unije niti NATO-a, njena kontrola letenja (Skyguide) upravlja ne samo vazdušnim prostorom iznad Švajcarske i Lihtenštajna, već i djelovima vazdušnog prostora susjednih država, uključujući Francusku i Njemačku — koje su članice EU i NATO-a.

Ovakvi aranžmani zasnivaju se na međunarodnim sporazumima i operativnim potrebama, a ne na političkim ili bezbjednosnim savezima. Drugim riječima, u savremenom vazduhoplovstvu presudno je kako sistem funkcioniše u praksi — a ne gdje su formalne granice.

Dodatno, evropski regulatorni okvir, uključujući inicijative poput Single European Sky (SES) i aktuelne reforme poznate kao SES 2+, jasno ukazuje na potrebu za većom integracijom, optimizacijom kapaciteta i smanjenjem fragmentacije vazdušnog prostora u Evropi.

Zbog toga svaka eventualna promjena postojećeg modela mora biti pažljivo razmotrena kroz prizmu sigurnosti vazdušnog saobraćaja, operativne efikasnosti i kapaciteta sistema, ekonomske održivosti i dugoročnih troškova, kao i usklađenosti sa međunarodnim standardima i uticaja na stručni kadar i kontinuitet sistema.

Sve ove odluke, iako tehničke prirode, u konačnom utiču i na svakodnevni život — prije svega kroz sigurnost, pouzdanost i efikasnost vazdušnog saobraćaja.

Važno je naglasiti da ne postoji univerzalno rješenje koje se može jednostavno primijeniti iz jednog sistema u drugi. Svaka država, ili grupa država, mora pronaći model koji najbolje odgovara njenim specifičnostima, uz puno uvažavanje međunarodnih obaveza i standarda.

U tom smislu, donošenje odluka koje će definisati upravljanje vazdušnim prostorom u narednim decenijama zahtijeva inkluzivan i stručan pristup, uz aktivno učešće profesionalne zajednice. Struka mora imati svoju ulogu — ne kao protivteža, već kao partner u procesu donošenja odluka.

Iskustvo iz rada u međunarodnim stručnim tijelima i saradnje sa organizacijama poput ICAO, EUROCONTROL i EASA potvrđuje da su dugoročna stabilnost sistema i povjerenje u njegove institucije jednako važni kao i sama operativna rješenja.

Upravljanje vazdušnim prostorom nije samo tehničko pitanje — to je pitanje povjerenja, kontinuiteta i odgovornosti prema sigurnosti i budućnosti vazdušnog saobraćaja.

Nikola Cojić

član Izvršnog odbora IFATSEA

predsjednik Udruženja tehnike kontrole letenja ATSEPMONT